Áp lực ôn thi cùng con: Đừng biến tổ ấm thành 'lớp học thứ hai'

Áp lực ôn thi cùng con không chỉ khiến trẻ căng thẳng mà còn đẩy nhiều phụ huynh vào tình trạng “học thay” con, biến kỳ nghỉ lễ thành những ngày ôn luyện mệt mỏi.

Câu chuyện của chị Bùi Thu Thủy (Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Chỉ sau 3 ngày cùng con trai lớp 5 ôn thi, chị bất ngờ trở thành “chuyên gia” đa năng: từ thuộc lòng các bài văn, nắm rõ kiến thức về xe điện, cách phòng bệnh tả cho đến đặc điểm tự nhiên của châu Phi. Thay vì được nghỉ ngơi trong kỳ lễ ³⁰⁄₄ - ¹⁄₅, chị phải cùng con giải 10 đề Toán, Tiếng Việt và học thuộc lòng hàng loạt đề cương Khoa học, Công nghệ, Lịch sử, Địa lý.

Không chỉ riêng chị Thủy, nhiều phụ huynh khác cũng rơi vào tình cảnh “dở khóc dở cười” tương tự. Chị Trần Thùy (Hà Nam) chia sẻ rằng mình đã “cày nát” toàn bộ đề cương lớp 8 và lớp 5 của hai con. Áp lực lớn đến mức chị thường xuyên nằm mơ thấy mình đi thi nhưng không làm được bài và bị phê bình. Thậm chí, trên các diễn đàn mạng xã hội, nhiều cha mẹ hóm hỉnh tự nhận mình là “người học chính, con là người học hộ” vì mức độ thành thạo kiến thức còn cao hơn cả con cái.

Vì sao cha mẹ lại “sốt sắng” học thay con?

Theo Thạc sĩ Trần Văn Toản, chuyên gia tâm lý tại Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Ý Tưởng Việt, hiện tượng này không xuất phát từ nhu cầu thực tế của trẻ mà đến từ nỗi lo lắng quá mức của phụ huynh. Nhiều cha mẹ vô tình gắn thành tích học tập của con với năng lực nuôi dạy của chính mình.

Chính vì áp lực vô hình này, thay vì kiên nhẫn để trẻ tự xoay sở và tìm giải pháp cho bài vở, cha mẹ chọn cách “can thiệp sâu” để đạt kết quả nhanh chóng. Điều này tạo nên một vòng lặp nguy hiểm: cha mẹ càng lo lắng \(rightarrow\) can thiệp càng nhiều \(rightarrow\) trẻ càng thụ động.

Những hệ lụy tiềm ẩn từ sự “đồng hành” quá mức

• Mất khả năng tư duy độc lập: Việc cha mẹ làm hộ hoặc hướng dẫn quá chi tiết cướp đi cơ hội để trẻ rèn luyện trí não và xử lý thông tin - bước then chốt của tư duy.
• Hình thành phản xạ phụ thuộc: Trẻ dần hình thành thói quen chỉ học khi có sự giám sát, thúc ép của bố mẹ, dẫn đến mất đi tính tự giác.
• Gây căng thẳng cho mối quan hệ gia đình: Khi tổ ấm biến thành lớp học, sự kết nối cảm xúc bị thay thế bằng áp lực điểm số, khiến cả cha mẹ và con cái đều kiệt sức.

Nhìn từ giáo dục quốc tế: Vai trò thực sự của phụ huynh là gì?

Ông Lê Hoàng Phong, nghiên cứu sinh ngành giáo dục tại University College London (Anh), nhận định rằng hiện tượng phụ huynh “thuộc bài hơn con” cho thấy gia đình đang gánh vác thay trách nhiệm học thuật của nhà trường. Tại Anh, phụ huynh vẫn quan tâm sát sao đến kết quả và hỗ trợ tinh thần, nhưng họ tuyệt đối không nắm đề cương hay giải bài thay con.

Sự khác biệt nằm ở chỗ hệ thống giáo dục của họ không buộc phụ huynh phải trở thành “giáo viên thứ hai”. Khi cha mẹ tại Việt Nam cảm thấy tương lai của con phụ thuộc hoàn toàn vào các kỳ thi, họ chuyển từ vai trò đồng hành sang quản lý, và từ hỗ trợ sang thay thế.

Giải pháp để giải phóng áp lực cho cả cha mẹ và con cái

Để chấm dứt tình trạng “học hộ”, cần có sự thay đổi đồng bộ từ hệ thống giáo dục đến tư duy gia đình:

1. Tối ưu hóa quá trình học tập tại trường

Nhà trường cần thiết kế để việc hiểu bài, luyện tập và sửa sai diễn ra ngay tại lớp. Giáo viên không nên chỉ giảng lý thuyết rồi giao toàn bộ phần vận dụng về nhà, khiến gia đình trở thành nơi “gánh’ phần khó nhất.

2. Thay đổi phương pháp đánh giá

Giảm bớt việc học thuộc lòng và luyện đề mẫu. Khi đề thi tập trung vào khả năng hiểu, vận dụng và tự giải quyết vấn đề, việc phụ huynh học thay sẽ trở nên vô nghĩa, buộc học sinh phải trở thành chủ thể thực sự của việc học.

3. Tái định nghĩa vai trò của gia đình

Gia đình nên là nơi cung cấp cảm giác an toàn, xây dựng thói quen bền bỉ và niềm tin vào năng lực bản thân cho trẻ. Cha mẹ nên biết con đang học gì, quan tâm đến tiến độ nhưng không kiểm soát toàn bộ quá trình.

Lời kết: Học tập là một hành trình dài, không phải là cuộc đua ngắn hạn của những con điểm 10. Thay vì cố gắng trở thành “siêu nhân” thuộc lòng mọi đề cương, cha mẹ hãy là điểm tựa tinh thần vững chắc để con tự tin bước đi trên con đường tri thức của chính mình.

Bạn có đang cảm thấy áp lực khi cùng con ôn thi? Hãy chia sẻ câu chuyện của mình ở phần bình luận để cùng tìm ra giải pháp cân bằng cho cả nhà!